28 jul. 2012

"Retrato de Dama" de Alfredo Souto

Un óleo sobre lienzo. 61 x 50 cm.

A modelo asómase ao ovalo do lienzo neste retrato, que amosa a unha dama burguesa con empaque e de debuxo sobrio.

É obra de Alfredo Souto Cuero (A Coruña 1862 - Madrid 1940), quen foi discípulo de Román Navarro, de quen tamén hai varias obras no Pazo de Mariñán. Cursou estudos xurídicos e accedeu á maxistratura, que exerceu en Pontevedra, Sevilla e outras cidades de España. Conseguiu premios nas Exposicións Nacionais de Belas Artes de 1899, 1901, 1892 e 1895, sempre con paisaxes dos lugares onde residiu na súa condición de maxistrado.

Faleceu en 1940, cando o seu fillo Arturo, un dos grandes pintor da Galicia contemporánea, atopábase en México como exiliado tras os avatares da guerra civil.

19 jul. 2012

Quen foi o Cardeal Payá

Miguel Payá y Rico (Benejama, Alacante, 20 de decembro de 1811 - Toledo, 1891) foi arcebispo de Santiago de Compostela, baixo o seu pontificado se "redescubriron" os restos do Apóstolo Santiago que foran agochados no século XVI por temor ás incursións do pirata Francis Drake nas costas galegas. Considéraselle o impulsor do Camiño de Santiago nos nosos días. Arcebispo de Toledo e Primado de España. Bautizou ao rei de España Alfonso XIII.

Hai un cadro de Román Navarro na sala galería do Pazo de Mariñán.

Ordeouse sacerdote en 1836. En 1841 é nomeado párroco do seu Benejama natal e alí costruye a igrexa da devandita vila. En 1844 actúa conxuntamente de profesor da Universidade e do Seminario de Valencia. Por esta época funda o xornal "O Eco da Relixión". En 1857 é nomeado Bispo de Cuenca.

En 1870 elevou a súa fama como teólogo coa súa intervención no Concilio Vaticano I onde defendeu a infabilidade do Papa como dogma de fe (este dogma foi aprobado polo papa Pío IX en 1870).

O 16 de xaneiro de 1874 é nomeado Arcebispo de Santiago de Compostela, tomando posesión o 25 de febreiro de 1875. O Papa Pío XI nomeoulle cardeal en 1877 e como tal interveu no Conclave de 1878 que elixiría ao Papa León XIII.

Payá y Rico foi un gran orador parlamentario e nas lexislaturas de 1871 e 1877 foi elixido senador pola provincia de Guipúzcoa, cousa non rara na época.

Durante o seu arcebispado en Santiago de Compostela foron redescubertos os restos do Apóstolo: Emprendeu obras no altar maior e o 28 de xaneiro de 1879 tras perforar unha bóveda atopan unha urna con ósos humanos, o que parecía posible que estivesen ante os restos do Apostol Santiago. Payá encargou á universidade compostelá analizar os restos e con estes datos, o Papa León XIII en 1884 pola Bula "Deus Omnipotens" anunciou a todo o mundo o descubrimento dos restos do Apóstolo o que supón o comezo das actuais peregrinacións a Santiago.

O 7 de xuño de 1886 é nomeado Arcebispo de Toledo, Primado de España e Patriarca das Indias Occidentais. Ese mesmo ano bautizou ao Rei don Alfonso XIII. Rexeu esta arquidiocese até o seu falecemento o 24 de nadal de 1891, poucos días despois de cumprir 80 anos.

10 jul. 2012

Isabel, Raíña de Portugal

Estamos ante un óleo sobre táboa (86 x 60 cm.) que representa a Isabel, Raiña de Portugal. Unha obra da que non se ten case datos na Deputación. A representada non debe confundirse con outra Isabel de Portugal, a muller de Carlos I. O cadro está situado no zaguán do Pazo de Mariñán.

Esta da que falamos recibe ás veces o nome de Isabel de Aragón, pola súa procedencia. Filla do rei Pedro III de Aragón e de Constanza II de Sicilia, puxéronlle o nome de Isabel en honra á súa tía-avoa, Isabel de Hungría. Era por tanto neta de Xaime I o Conquistador e do emperador Federico de Suabia. Naceu no 1271 en Zaragoza e faleceu o 4 de xullo de 1336 en Estremoz, Portugal.  Tra-la súa morte dise que se produciron milagres. Foi beatificada en 1526 e canonizada polo Papa Urbano VIII en 1625, celebrándose a súa festividade o 4 de xullo.

Os seus atributos son a coroa e as rosas, que podemos ver no cadro, na que aparece en tres cuartos con hábito relixioso e báculo. Foi raíña de Portugal entre 1282 e 1325, logo de casar o 24 de xuño de 1282 co rei Dionis I de Portugal. Do seu matrimonio naceron dous fillos: o infante Alfonso (futuro Alfonso IV de Portugal) e a infanta Constanza, esposa de Fernando IV de Castela e nai e rexente de Alfonso XI.

Durante o seu reinado ordenou a construción dun bo número de conventos, seguindo no seu actuar o exemplo da súa devanceira Santa Isabel de Hungría. A lenda popular portuguesa adoptou o episodio da transformación do pan en rosas da princesa húngara, colocando como protagonsitas a Dionis e á súa esposa.

O reinado foi conflictivo; a loita polo trono estivo presente coas conspiracións do seu cuñado Alfonso, desexoso de facerse co posto do seu irmán, e mais tarde polos temores do herdeiro lexitimo pola posible actuación dos fillos ilexitimos do rei.

A raíña acollera aos fillos bastardos de Dionís na corte, pero logo empezaron os problemas tras o nacemento dos fillos de Dionís e Isabel. O príncipe Alfonso (1291-1357), que sería posteriormente rei comezou a alarmarse polo ascendente que na corte comezara a contraer un dos fillos ilexítimos do rei, o infante Alfonso Sánchez. Ante a sospeita de que Dionís solicitara á Santa Sé a concesión de lexitimidade para o seu irmán, en detrimento de o seu propio acceso ao trono, Alfonso o Bravo decidiu rebelarse. En diversas ocasións tivo a raíña que trasladarse até o campo de batalla para acabar coas disputas entre o seu marido e o seu fillo. Colocábase entre os dous e rezaba para que a pelexa finalizase.

En 1325 Isabel enviuvou e pouco despois realizou unha viaxe de peregrinaxe a Santiago de Compostela, ingresando á súa volta no convento de Santa Clara-a-Velha en Coimbra, que ela mesma fundara, onde tomou o hábito das clarisas, pero sen facer os votos da orde, o que lle permitía manter a administración da súa fortuna, que dedicou ás obras de caridade.

En 1336 a raíña tivo noticias de novos conflitos familiares, esta vez entre o seu fillo, Alfonso IV, e o rei de Castela, Alfonso XI, que era o seu neto. As tropas portuguesas foran de novo armadas para intervir no país veciño, e achábanse concentradas en Estremoz, lugar ao que se dirixiu a raíña para, outra vez, intervir nun conflito familiar. Foi recibida polo seu fillo no castelo da citada vila, pero, sentíndose enferma, retirouse a descansar. Unhas poucas horas máis tarde, o 4 de xullo de 1336, falecería, non sen antes facer prometer ao fillo que de ningunha maneira enfrontaríase de maneira fratricida co neto.

Os seus restos foron sepultados no seu convento de Santa Clara-a-Velha; pero ao resultar este alagado polas augas do río Mondego houberon de ser trasladados no século XVII ao novo convento de Santa Clara-a-Nova, onde repousa na actualidade.

En 2009 publicouse A rosa de Coimbra (en Portugal Memórias dá Rainha Santa) da escritora española María Pilar Queralt do Hierro, biografía novelada deste personaxe.

5 jul. 2012

A Raíña Lupa

A orixe do culto a Santigo en Compostela está ligado á lenda da Raíña Lupa. Segundo a tradición, o apóstolo Santiago veu a Galicia a ensinar a palabra de Deus. No ano 42 Santiago regresou a Palestina e foi decapitado por Herodes Agripa. Os seus discípulos Atanasio e Teodoro trasladaron o seu corpo até Hispania, a Iria Flavia (preto da actual Padrón). Os discípulos acudiron a esta raíña, que en ocasións moraba nun castelo sito no cume dun monte na parroquia de San Xoán de Calo, concello de Boqueixón (A Coruña). Era un castelo-fortaleza rodeado dunha gran muralla e dun infranqueable foso. Contan que nel cabía un escuadrón de catro mil homes. Como correspondería a quen era considerada filla ou sobriña de Xullo Cesar.

Os discípulos achegáronse para pedirlle un lugar no que enterrar ao Apóstolo, ela enganounos e enviounos xunto ao legado romano que vivía en Dugium, no mítico val de Duio, entre as praias de Rostro e Langosteira e moi preto do Cabo de Fisterra. Este home meteunos en prisión, de onde saíron por intervención divina. Volveron os discípulos a solicitar a axuda da Raíña Lupa, e esta, enganándoos por segunda vez, envioulles ao monte Ilicino onde atoparían uns bois cos que levar o carro onde repousaba o corpo do defunto. O que atoparon foi uns touros bravos e unhas mortíferas serpes, que os atacaron, pero aos que dominaron realizando o sinal da cruz. Á vista dos milagres presenciados a Raíña Lupa converteuse ao cristianismo e concedeulles un lugar situado nos confíns da Amaea, hoxe A Amaía, nas proximidades de Santiago. Deste xeito naceu Santiago de Compostela, o lugar do definitivo descanso do Apóstolo. O monte Ilicino tomou o definitivo nome de Pico Sacro.

Case oito séculos máis tarde, cara ao ano 813 segundo a lenda, uns pastores observaron unha estrela que posuía unha luminosidade estraña. A luz iluminaba o monte chamado Libredón, futuro asentamento de Santiago de Compostela, (Campus Stellae) que foi limpado de maleza por orde do bispo. Baixo a maleza achouse a arca de mármore cuns restos, que o bispo Teodomiro, por revelación divina, asegurou que pertencían ao Apóstolo Santiago. O rei Alfonso II o Casto visitou o lugar e ordenou construír a primeira igrexa dedicada a Santiago. A noticia, que chega a oídos de Carlomagno de boca do propio rei, propágase rapidamente por Europa. A partir de entón Santiago convértese en símbolo da Reconquista.